[Achtergrond]

19-02-2005

Missie Noordpool
Expeditie vraagt aandacht voor de verslechterende toestand van de Noordpool

Door Jessie van Loon

Aanstaande woensdag stappen Marc Cornelissen, Doug Stoup en Petter Nyquist het ijs van de Noordpool op. De internationale expeditie ‘Pole Track’ gaat de gevolgen van de klimaatverandering in het Arctisch gebied in kaart brengen.
Wat de wetenschap en de politiek tot nu toe slecht lukt, hoopt expeditieleider Cornelissen vanaf de Noordpool wel te kunnen bewerkstelligen: de wereld wakker schudden. “Wij kunnen vanaf de Noordpool beelden versturen waarop je met eigen ogen de scheuren in het ijs kunt zien. Ook brengen wij een ooggetuigenverslag uit over de toestand van het poolgebied vergeleken met tien jaar geleden.”
Vorig jaar gingen de 36-jarige expeditieleider uit Maassluis, de Amerikaan Doug Stoup (41) en Petter Nyquist (26) uit Noorwegen al op pad voor een testexpeditie. Het drietal merkte daarbij dat het poolijs duidelijk minder stabiel is dan midden jaren negentig. De drie poolreizigers weten waar ze het over hebben, want ze kennen intussen het poolgebied aardig goed.
“Deze expeditie is echter een stuk zwaarder dan vorige ondernemingen. De route die we volgen gaat door een deel van het poolgebied waar relatief weinig over bekend is. We worden onderweg niet bevoorraad en moeten alle materiaal en voedsel voor twee maanden zelf meeslepen. We trekken elk een slede van 150 kilo achter ons aan. Maar de expeditie is méér dan een persoonolijke, sportieve uitdaging. We zullen dagelijks honderden metingen doen aan de sneeuw- en ijslaag voor een project van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Ook plaatsen we drie weerstations op het poolijs die ongeveer een jaar lang gegevens zullen verzamelen over de weersomstandigheden in dat gebied.”
Maandag werd het officiële startsein voor de expeditie gegeven. Met een smeltend hart van ijs in Den Haag onderstreepten de poolreizigers hun liefde voor de Noordpool. Inmiddels zijn Cornelissen, Stoup en Nyquist naar Rusland vertrokken om te acclimatiseren en zich voor te bereiden op woensdag. Als het weer niet tegenzit, betreden ze dan het poolijs en kan het ‘echte werk’ beginnen: de 1000 kilometer tellende skitocht naar de Noordpool die ze eind april – letterlijk ‘ijs en weder diendende’ – zullen bereiken.
Het Algemeen Dagblad volgt de expeditie op de voet en brengt elke vrijdag op pagina 2 verslag uit over de vorderingen van de expeditie en het wel en wee van de teamleden. Info: www.noordpoolexpeditie.nl

[foto (bron: Pole Track): Van links naar rechts de drie deelnemers van de particuliere internationale Expeditie Pole Track: Petter Nyquist, Marc Cornelissen en Doug Stoup]

[Binnenland]

25-02-2005

Met vertraging vandaag het poolijs op?

Duizend kilometer over sneeuw en ijs. Van het noordelijkste puntje van Rusland naar de Noordpool. Twee maanden hebben expeditieleider Marc Cornelissen, de Amerikaan Doug Stoup en Petter Nyquist uit Noorwegen om deze misse te volbrengen. Elke week brengt het AD verslag uit over hun skitocht.

Afgelopen woensdag zou het expeditieteam van Pole Track het poolijs bij Cape Artichesky opgaan, maar dat wordt door problemen met de Russische autoriteiten op zijn vroegst vandaag. “Typisch Rusland”, zegt Cornelissen gelaten. “Je hebt alle vereiste papieren en dan is er ineens nóg een stempeltje nodig.”
Tien dagen geleden vertrokken de drie poolreizigers vanaf Schiphol naar Moskou. Een tas drooggevroren voedsel – dat straks met wat gesmolten sneeuw op een maaltijd moet lijken – raakte zoek, maar kon gelukkig diezelfde avond nog achternagestuurd worden. Voordat ze vrijdag doorvlogen naar Krasnoyarsk, werden de mannen ontvangen op de Noorse ambassade. Mét aquavit!
Krasnoyarsk is een stad in Siberië ter grootte van Rotterdam. Met een temperatuur van -33°C een prima mogelijkheid om te acclimatiseren (“It felt good to be in the cold”, aldus Nyquist) en de communicatieapparatuur te testen: een soort mini laptop, satelliettelefoons en camera's om verslag te doen van het avontuur. Ook werden knopen doorgehakt over wat er wel en niet mee moet naar de Noordpool. “Sommige beslissingen kun je pas op het laatste moment nemen als je ten volle beseft dat elke gram bagage extra bovenop de 150 kilo die we per persoon al hebben, dubbel telt.”
De bedoeling was om hooguit drie dagen in Krasnoyarsk te blijven, maar toen begonnen de problemen met het papierwerk. “Nadat dit opgelost was, verhoogde de vliegtuigmaatschappij dinsdag ineens de prijs voor onze chartervlucht met tienduizend dollar. Dat kan hier zomaar. Waarschijnlijk verwachtte men dat wij toch wel zouden betalen. Niet dus. Dan maar wachten op de lijnvlucht.” Ook hierover kan Cornelissen zich niet al te druk maken. Vertraging is vervelend, maar in dit stadium nog niet rampzalig.
Gisteren is het expeditieteam eindelijk aangekomen in Khatanga, de laatste stop vóór Cape Artichesky. Nauwgezet worden de satellietbeelden van de Noordpool bekeken. “Het is pas volle maan geweest en dan zijn de getijdenstromingen extra hevig. Daarom zien we veel oneffenheden en beweging in het ijs. Het was begin deze week ook erg warm in het poolgebied, tussen -4 en -9°C. Inmiddels is het er afgekoeld naar -31°C, wat gunstig is voor het herstel van het ijs.”
Als het goed is zetten de mannen vandaag dus de eerste ‘skischreden’ op het poolijs. Waarschijnlijk ze met een helikopter een paar kilometer uitgevlogen worden. Langs de kust ligt vanwege de zeestroming namelijk meestal een stukje open water. Verder vandaag de eerste metingen aan de sneeuw- en ijslaag voor een wetenschappelijk project van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Over dit onderzoek volgende week meer.

[foto (bron: Pole Track): Doug Stoup (links) en Marc Cornelissen tijdens het testen van de communicatieapparatuur]

[Binnenland]

04-03-2005

Het poolijs wacht…

Duizend kilometer over sneeuw en ijs. Van het noordelijkste puntje van Rusland naar de Noordpool. Twee maanden hebben expeditieleider Marc Cornelissen, de Amerikaan Doug Stoup en Petter Nyquist uit Noorwegen om deze misse te volbrengen. Elke week brengt het AD verslag uit over hun skitocht.

In allerijl moest in Krasnoyarsk nog een tandarts gevonden worden die Petter kon verlossen van een ontstoken verstandskies. Vorige week vrijdag leek het erop dat het expeditieteam – na alle problemen met de Russische autoriteiten – écht het ijs op kon gaan.
Marc, Doug en Petter stonden zowat al met één voet in de helikopter die hen naar de militaire basis Sredney op Cape Artichesky zou vliegen, toen hun vertrek opnieuw werd afgelast. ‘De certificering voor de brandstof van de heli is niet in orde’, luidde de enigszins vage uitleg van de lokale autoriteiten. Hoewel maandag verteld werd dat alles oké was, bleef de officiële bevestiging uit.
“Dat tevergeefs wachten is zó frustrerend en zonder dat papiertje mag er niet gevlogen worden”, verzuchtte Marc maandag. “Gelukkig hebben we een gigantisch mooi avontuur voor de boeg. De adrenaline giert door onze aderen en we zullen dolblij zijn als we kunnen vertrekken.”
Gisteren was er nog altijd géén groen licht voor de heli. Op zijn ‘vroegst’ dus vandaag de vlucht van duizend kilometer naar Sredney en dan morgen wellicht het ijs op.
De opgelopen vertraging van nu al tien dagen is niet meer in te halen. “Harder skiën is geen optie: we hebben alles nog een keer goed uitgerekend, zoveel mogelijk bespaard op de bagage, maar meer kilometers per dag is niet haalbaar. Gelukkig hebben we inmiddels wel de garantie dat we zestig dagen actief mogen zijn in het poolgebied zonder dat onze terugtocht in gevaar komt.” Een andere mogelijkheid was wat verder op de ijskap beginnen en zo een aantal kilometers inhalen, maar ook op die eerste kilometers zijn de geplande referentiemetingen voor de satelliet van de ESA van groot belang. De vertraging heeft één voordeel: het ijs ziet er nu een stuk beter uit dan vorige week toen het deel van de tocht tot 85°NB maar voor 75% met ijs bedekt was door een ‘mini-hittegolf’ eerder die week met temperaturen tot -4°C. Nu sluit het ijs zich weer en dat is gunstig.
Khatanga, het plaatje waar de mannen sinds vorige week vast zitten, is niet aangesloten op het telefoonnet en mobiele telefoons hebben er geen bereik. De communicatie met de achterban vond deze week dus al plaats via satelliettelefoons, de manier waarop de drie ook de komende twee maanden contact zullen houden met de bewoonde wereld. De verbinding is beter en sneller dan verwacht. Het geluid is prima en de snelheid waarmee foto’s en zelfs filmpjes doorgestuurd kunnen worden, is heel acceptabel. Daarmee is Pole Track de eerste expeditie in de geschiedenis waarbij de poolreizigers live verslag kunnen uitbrengen van hun tocht!

[foto (bron: Pole Track): De laatste aanblik van de bewoonde wereld in Khatanga, een kerkje gehuld in de schemering van de poolnacht]

[Binnenland]

08-03-2005 (ingelaste update n.a.v. gebeurtenissen dit weekend)

Weer vertraging poolreizigers

De Nederlander Marc Cornelissen en zijn kompanen Doug Stoup en Petter Nyquist die de gevolgen van de klimaatverandering in het arctisch gebied in kaart willen brengen, krijgen van de Russische autoriteiten geen toestemming het vliegveld van Khatanga te verlaten om aan hun reis te beginnen.
De poolreizigers vertrokken op 16 februari uit Nederland en zouden een week later het ijs betreden. Allerlei formaliteiten veroorzaakten al direct vertraging, maar afgelopen weekend leek de expeditie dan toch te kunnen beginnen.Op het moment dat de helikopter wilde opstijgen om de mannen af te zetten, gooide de grensbewaking alsnog roet in het eten. Wat de reden voor het nieuwe oponthoud is, is onduidelijk. Cerpolex, het bedrijf dat expeditie begeleidt, vermoedt dat een Russische concurrent achter de tegenslag zit.
Het team van Pole Track zal door de vele vertraging in ieder geval concessies moeten doen in het reisschema. Dat kan betekenen dat de reis iets korter zal worden of dat de reizigers halverwege worden bevoorraad, waardoor ze met minder bagage op pad kunnen en sneller kunnen skiën.

[Binnenland]

11-03-2005

Poolreizigers bijten zich door tegenslag

Duizend kilometer over sneeuw en ijs. Ondanks alle tegenslag tot nu toe gaan expeditieleider Marc Cornelissen, de Amerikaan Doug Stoup en Petter Nyquist uit Noorwegen ervan uit, dat ze over ongeveer zestig dagen op de Noordpool zullen staan. Elke week brengt het AD verslag uit over hun skitocht.

Donderdagmorgen is het expeditieteam bij vertrek uit Khatanga opnieuw tegengehouden door de militaire grensbewaking. De vertraging mag nu niet veel verder meer oplopen. Eind maart worden de dagen in hoog tempo langer en meer zon is ongunstig voor de conditie van het poolijs. Dat bemoeilijkt het bieden van logistieke hulp en maakt de reis extra gevaarlijk.
Ondanks alle tegenslag en de bijbehorende frustraties houdt het team de moed erin. “We hebben een missie en die gaan we volbrengen, hoe dan ook! Misschien nemen we minder bagage mee, zodat we sneller kunnen skiën. We moeten dan wel onderweg bevoorraad worden, maar Cerpolex – het bedrijf dat de logistieke kant van de expeditie verzorgt – staat helemaal achter ons. We hebben de toezegging dat, áls we eenmaal op het ijs staan, we zestig dagen in het poolgebied actief kunnen zijn en gegarandeerd zijn van een vlucht terug vanaf de Noordpool.”
De problemen van gisterenmorgen lijken een exacte herhaling van wat afgelopen zaterdag gebeurde. Ook toen werden Marc, Petter en Doug teruggefloten door de grensbewaking terwijl ze al door de douane waren. Zondag werd de bewaking van het vliegveld zelfs aangescherpt, waarschijnlijk om te voorkomen dat de expeditie toch zou vertrekken.
Begin deze week waren tot overmaat van ramp alle autoriteiten vanwege Internationale Vrouwendag gesloten. Wel werd langzaam duidelijk wat er aan de hand is. Marc vertelt: “Een telefoontje uit Moermansk had de douane ‘overruled’. De tegenwerking is niet zozeer tegen óns gericht, maar tegen Cerpolex. Alles wijst in de richting van een Russisch bedrijf, dat probeert een monopoliepositie te verwerven in de arctische logistiek-markt en er niet voor terugschrikt al hun beschikbare connecties binnen de Russische autoriteiten te gebruiken om de concurrentie uit de markt te werken.”
Woorden als ‘corruptie’ en ‘omkoping’ gebruikt Marc niet uit diplomatieke overwegingen. Om diezelfde reden heeft het team (nog) niet de hulp ingeroepen van de Nederlandse autoriteiten. “Buitenlandse inmenging zou wellicht juist averechts werken. Het is een Russische kwestie en Cerpolex beschikt over goede onderhandelaars.”
Dus vandaag of morgen tóch vertrekken? Marc blijft optimistisch: “Elke expeditie is een kwestie van je kunnen aanpassen aan de situatie. We zijn hier naartoe gekomen om de pracht van het Noordpoolgebied onder de aandacht te brengen en welke gevolgen klimaatverandering heeft op dit unieke ecosysteem. Het poolijs wacht en wij zijn er klaar voor.”

[foto (bron: Pole Track): Het team maakt een wandeling door het verlaten, troosteloze Khatanga waar de poolreigers al twee weken vastzitten.]

[Binnenland]

14-03-2005 (ingelaste update n.a.v. het vertrek afgelopen zaterdag)

Expeditie Pole Track het ijs op

Na meer dan twee weken van tegenslag kon expeditie Pole Track zaterdag eindelijk het poolijs bij Cape Artichesky op. Vrijdag kwam, mede dankzij de inzet van de Noorse en Nederlandse ambassadeur in Moskou, een einde aan alle rompslomp met de papieren en de grensbewaking.

Het team hoopt begin mei, na een tocht van bijna duizend kilometer over de bevroren arctische oceaan, de Noordpool te bereiken. “Gelukkig hoeven we in het Noordpoolgebied ‘alleen’ natuurkrachten te trotseren en zijn we verlost van wispelturige autoriteiten,” aldus expeditieleider Marc Cornelissen.
De temperatuur ligt rond -29°C (gemeten gevoelstemperatuur: -37,5°C) en er staat weinig wind. “Het terrein bestaat voornamelijk uit blokken jong zee-ijs. Geen vlakke stukken dus, en daarom is het vrij zwaar momenteel,” berichtte Marc gisteren. “We maken dagen van circa zes uur om aan de omstandigheden te wennen en zullen dat langzaam opbouwen.”
Om de opgelopen vertraging te compenseren, heeft het team een deel van de bagage – voornamelijk voedsel – achtergelaten op het vasteland, zodat ze sneller kunnen skiën. Toch wegen de sledes die Marc en zijn teamgenoten Doug Stoup en Petter Nyquist achter zich aantrekken nog altijd ruim honderd kilo. Halverwege de tocht zal het team bevoorraad worden.

[Binnenland]

19-03-2005

‘We moeten in het ritme van de pool komen’

Duizend kilometer over sneeuw en ijs vanuit Siberië naar de Noordpool. De eerste kilometers zitten er inmiddels op. Expeditieleider Marc Cornelissen, de Amerikaan Doug Stoup en Petter Nyquist uit Noorwegen gaan ervan uit, dat ze begin mei hun missie volbracht zullen hebben. Elke week brengt het AD verslag uit over hun skitocht.

Sinds afgelopen zaterdag staat het team op het ijs. De eerste vijftig kilometer zitten erop. Het is nu zaak om ‘in het ritme van de pool te komen’, zoals Marc het noemt. Alle teamleden zijn al vaker op de Noordpool geweest, maar moeten toch weer wennen aan de omstandigheden. En met -35°C is het zelfs voor deze doorgewinterde poolreizigers wel erg koud op het moment. Om zes uur ’s morgens staan ze op om op een gaskacheltje sneeuw te smelten voor het ontbijt en de omgeving van de tent te onderzoeken op sporen van ijsberen en poolvossen. In de loop van de ochtend, als de tent en alle andere spullen op de sledes zijn geladen, gaat het team op pad. De mannen skiën op dit moment ongeveer zes uur per dag, maar willen dat opbouwen naar acht uur.
Als het drietal het eindpunt voor de dag bereikt heeft, is het tijd voor de metingen voor ESA. “Eén man meet de dikte van de ijs- en sneeuwlaag en de dichtheid van de sneeuw, een ander schrijft de resultaten op. De derde loopt rond met een geweer met rubberkogels voor het geval ijsberen ons in de gaten krijgen. We wisselen de taken af, want als je te lang stilstaat, heb je zo een paar bevroren ledematen.”
De metingen voor ESA zijn zogeheten referentiemetingen. De Europese ruimtevaartorganisatie brengt later dit jaar CryoSat, een hypermoderne satelliet, in een baan rond de aarde op 720 km hoogte. De komende drie jaar gaat deze satelliet de veranderingen van de poolkap bestuderen. Een ingebouwde radar altimeter, een hoogtemeter, meet hoeveel centimeter het ijs boven het zeeoppervlak uitsteekt. Met behulp van de wet van Archimedes is dan uit te rekenen hoeveel ijs zich onder water bevindt. De sneeuwlaag drukt het ijs echter een klein stukje omlaag (vergelijk het met een ijsklontje in een glas water waar je een schijfje citroen op legt) en dat vertekent het beeld dat de satelliet krijgt een beetje. Ook heeft de satelliet soms wat moeite te ‘zien’ waar ijs overgaat in sneeuw. De metingen van onder andere het Pole Track team geven ESA informatie over de mogelijke afwijkingen van de satellietmetingen. De sneeuw op de Noordpool is trouwens veel compacter en onregelmatiger dan onze ‘sneeuwballensneeuw’. De sledes lopen gemakkelijk vast, ook vanwege de enorme ijsblokken waar je niet altijd omheen kunt. Dit alles bemoeilijkt de tocht voor het team, dat op dit moment dan ook maar langzaam vordert en minder dan twee kilometer per uur aflegt.

[foto (bron: Pole Track): Doug Stoup, ploeterend door de sneeuwwitte poolvlakte bij -35°C met een slede die zo’n 110 kilo weegt]

[Binnenland]

25-03-2005

Veel open water door getijden

Duizend kilometer over sneeuw en ijs vanuit Siberië naar de Noordpool, waarvan het team er intussen ongeveer honderdzeventig heeft afgelegd. Expeditieleider Marc Cornelissen, de Amerikaan Doug Stoup en Petter Nyquist uit Noorwegen gaan ervan uit, dat ze begin mei hun missie volbracht zullen hebben. Elke week brengt het AD verslag uit over hun skitocht.

Het team vordert gestaag en legt tien tot vijftien kilometer per dag af, met een uitschieter maandag naar achttien kilometer. Afgelopen dinsdag passeerde het team de 82e breedtegraad, reden voor een klein feestje met sigaren en cognac.
‘s Woensdags had de expeditie een ontmoeting met een ijsbeer. “We waren de tent aan het afbreken toen ik plotseling achter me iets hoorde”, vertelt Petter. “Ik draai me om en op minder dan twintig meter staat een ijsbeer, ‘a really arrogant one’. Pas na een paar schoten in de lucht en het afsteken van enkele vuurpijlen maakte het beest zich uit de voeten. Eenmaal onderweg bleek de nieuwsgierige poolbewoner ons op een afstandje te volgen. Na een uur verloor hij gelukkig zijn interesse.”
Sinds het weekend stuiten Marc, Petter en Doug regelmatig op stukken open water, zogeheten leads. “Het is volle maan en daardoor is de getijdenstroming extra sterk. Eb en vloed zijn immers het gevolg van de aantrekkingskracht van de maan”, legt Petter uit. “Het ijs wordt op veel plaatsen opengereten en onder invloed van de wind raken de ontstane ijsschotsen op drift.”
Soms is de overkant van een lead niet eens te zien. De enige mogelijkheid is mee te koersen langs de ‘oever’ in de hoop een plek tegen te komen waar het ijs weer aansluit. Dat betekent tijdverlies en afwijken van de ideale rechte koers naar de Noordpool. Ook het zee-ijs waarop het team zich bevindt, drijft ’s nachts soms een stuk af. Petter: “In het ergste geval kom je ’s morgens bij het aanzetten van het GPS-navigatiesysteem tot de ontdekking dat je terugbent op de plek waar je de dag ervoor begonnen was. Maar zo gek hebben we het gelukkig nog niet meegemaakt.”
Wanneer een lead ’s nachts dichtvriest en het ijs de volgende ochtend sterk genoeg is, heeft het team mazzel. Jong zee-ijs is egaal en goed begaanbaar, zodat er tempo gemaakt kan worden. Ook is er dan gelegenheid te genieten van het poollandschap. “Enkele uren per dag staat de maan links van ons aan de hemel, terwijl rechts de zon opkomt. Dat levert een wonderlijk schouwspel op van prachtige luchten en weerkaatsing van het licht op de witte ondergrond.” Dit heeft te maken met de stand van de aarde ten opzichte van de zon.
Het team heeft nog zo’n 830 kilometer voor de boeg. Op dit moment vriest het dertig graden. Tweede Paasdag worden de mannen bevoorraad door een Russische helikopter. In de loop van volgende week zullen Marc, Petter en Doug het eerste weerstation opzetten dat het komende jaar gegevens gaat verzamelen over de weersomstandigheden op de pool. Intussen gaan de metingen voor ESA gewoon door.

[foto (bron: Pole Track): Hier ging het even wat moeilijker vanwege de scheuren in het ijs, het open water en de ijsblokken, maar de adembenemende schoonheid van de natuur maakt veel goed]

geschreven voor 01-04-2005; dit stuk heeft echter de krant niet gehaald, want een kwartier na het schrijven van dit stuk kwam de mededeling dat de expeditie van het ijs gehaald was...

Ploeteren en pech op de pool

Duizend kilometer in totaal over sneeuw en ijs vanuit Siberië naar de Noordpool. Expeditieleider Marc Cornelissen, de Amerikaan Doug Stoup en Petter Nyquist uit Noorwegen gaan ervan uit, dat ze begin mei de Noordpool bereiken. Elke week brengt het AD verslag uit over hun skitocht.

Maandag had het team een pechdag. “Na een halve dag skiën kwamen we een stuk open water tegen. Niet al te breed, dus we wilden zwemmend naar de overkant. Dat gaat sneller dan de sledes aan elkaar vastmaken en als een vlot gebruiken, iets wat we bij grotere leads soms wel doen. Petter ging als eerste het water in, maar zijn speciale droogpak bleek te lekken. Hoe zoiets mogelijk is, weten we niet. Bij de laatste controles leek alles in orde.”
In een mum van tijd was het pak van Petter bevroren. Om te voorkomen dat Petter bevriezingsverschijnselen zou oplopen, wilden de mannen zo snel mogelijk de tent opzetten, zodat Petter bij de gaskachel zijn kleding kon drogen. Tot overmaat van ramp brak er een tentstok. Eerder die dag was Marc al met één been door het ijs gezakt. “Gelukkig drijven we door de zuidelijke wind geleidelijk noordwaarts, dus zelfs slapend komen we nu dichter bij de Noordpool. De tussentijdse bevoorrading is om onbekende redenen uitgesteld. In plaats van vandaag kunnen we pas donderdag de helikopter verwachten. De wet van Murphy zullen we maar zeggen,” lacht de expeditieleider.
Of de bevoorrading inmiddels heeft plaatsgevonden is nog niet bekend, want gisteren waren de weersomstandigheden in het poolgebied te slecht om contact te kunnen maken. Het is de vraag of een helikopter met dat weer – vooral veel wind en slecht zicht – kan vliegen. De helikopter brengt, naast voedsel, ook de drie weerstations mee die het team de komende weken gaat plaatsen in het poolgebied.
Ondanks de tegenslagen heeft de expeditie deze week een behoorlijke afstand afgelegd en is het ‘nog maar’ een kleine 700 kilometer tot de Noordpool. Hoewel Marc wat last heeft van zijn knieën, is het team nu in optimale conditie: de mannen zijn gewend aan het klimaat en hebben hun ritme gevonden. Die conditie houden ze op peil met een ‘dieet’ van chocola, vette noten en energierepen als tussendoortjes en energierijke maaltijden. In totaal zo’n 6000 kcal per dag. Dat is ongeveer drie keer zoveel als een volwassen man onder normale omstandigheden nodig heeft. Al het voedsel is drooggevroren, dat wil zeggen dat het water eraan onttrokken is om het gewicht te beperken en de houdbaarheid te vergroten. Wel moeten de poolreizigers daardoor voor elke maaltijd een flinke hoeveelheid sneeuw smelten. “Hoe het smaakt? Ach, op een gegeven moment smaakt alles eigenlijk wel goed. Maar het zijn geen maaltijden die je je gasten graag zou voorzetten.”

[foto (bron: Pole Track): Petter draagt een zogeheten dry-suit, maar houdt het niet droog bij het overzwemmen van deze lead. Zijn pak blijkt beschadigd te zijn.]

[Binnenland]

01-04-2005

Pole Track stopt: het team is verbijsterd

Begin mei zou expeditie Pole Track de Noordpool bereiken na een barre tocht van duizend kilometer. Gisteren gebeurde iets waar niemand rekening mee gehouden had: expeditieleider Marc Cornelissen, de Amerikaan Doug Stoup en Petter Nyquist uit Noorwegen zijn van het ijs gehaald. Verslagen door de Russische autoriteiten.

Gisterenmorgen hoorde het team dat ze niet verder konden. Het bericht sloeg in als een bom, want vanwege het slechte weer had het team de laatste dagen weinig contact gehad met het vasteland. Marc, Doug en Petter hadden dan ook geen flauw idee wat hen boven het hoofd hing. Voordat ze het goed en wel beseften, zaten ze in een helikopter die hen terug heeft gebracht naar Cape Artichesky, waar de expeditie drie weken geleden het ijs betrad.
Een kleine opsteker: het is gelukt om in allerijl één baken uit te zetten. De Panda 1, vernoemd naar het WNF dat de expeditie sponsort, zal het komende jaar gegevens over de weersomstandigheden in het poolgebied verzamelen. Het is een schrale troost, want hiermee is een klein deel van het wetenschappelijk onderzoek gered.
De mannen verkeerden inmiddels in topconditie: ze waren gewend aan het klimaat en hadden hun ritme gevonden. Er waren wat kleine tegenslagen, zoals een lekkend pak, bevroren skibindingen en een kapotte tentstok, maar verder ging het prima. Over vijf weken zouden Marc, Petter en Doug op de Noordpool staan met een schat aan informatie over de condities van de sneeuw- en ijslaag in het poolgebied.
De komende dagen moet duidelijk worden wat er precies gebeurd is, maar opnieuw zijn het de Russische autoriteiten die roet in het eten gooien. Begin deze week werden de vergunningen voor Cerpolex ingetrokken, het logistieke bedrijf dat het team zou bevoorraden en de poolreizigers begin mei vanaf de Noordpool terug zou vliegen naar Rusland. Een concurrerend Russisch bedrijf dat uit is op een monopoliepositie op de logistieke markt in het poolgebied en al eerder voor vertraging zorgde, lijkt ook dit keer aan het langste eind te trekken. Zij hebben de ‘juiste’ contacten, iets wat in Rusland erg belangrijk is. Ook zijn Russische ambtenaren bij het zien van geld al snel bereid vergunningen in te trekken of ter plekke nieuwe vergunningen te bedenken. Dat er ‘vuil spel’ gespeeld is, bleek eens te meer toen de Russische autoriteiten op de valreep een alternatief boden om de expeditie te ‘redden’: in zee gaan met de Russische concurrent van Cerpolex. Dat voorstel is door alle betrokkenen honend van tafel geveegd.
Expeditie Pole Track is dus voorbij. Het team heeft ruim driehonderd kilometer afgelegd, een aantal metingen voor ESA kunnen uitvoeren en één van de drie weerstations geplaatst. In een korte reactie laat Marc weten: “Het is gewoon nauwelijks te geloven en het dringt nog niet echt door. Als ik besef dat dit einde oefening is en dat de expeditie vrijwel compleet in het water is gevallen, zal de woede en teleurstelling wel toeslaan. Voorlopig zijn we vooral verbijsterd.”

[onderschrift bij foto (Bron: Pole Track): In plaats van voedsel en brandstof te brengen, kwam deze Russische helikopter de expeditie van het ijs halen ]

[Binnenland]

07-04-2005

Van een koude kermis thuis

Pole Track expeditieleider Marc Cornelissen is weer huis. Teleurgesteld en kwaad, maar niet verslagen. “De Noordpool hebben we niet bereikt, maar we hebben een weerstation geplaatst, metingen uitgevoerd en negentien dagen genoten van de bijzondere en indrukwekende natuur in het poolgebied.”

“Als je aan zo’n expeditie begint, weet je dat dat niet zonder risico is. De natuur die wij zo graag behouden willen zien, is grillig. Op de derde dag heb ik voor mijn leven gevochten met een ijsbeer. Dat incident hebben we tot nu toe verzwegen omdat onze achterban anders geen oog dicht zou doen. Ik heb zelf ook een paar dagen nodig gehad om van de schrik te bekomen, maar toch hóórt dat bij een poolexpeditie. De dupe worden van de maffiose praktijken van een bedrijf dat een monopoliepositie op de arctische logistiekmarkt nastreeft, hoort dat absoluut niet.”
Cornelissen kan er met zijn verstand niet bij. Vorige week bleek hoeveel macht Center Polus, het betreffende bedrijf, heeft. Volgens het hoofd van de civiele luchtmacht in Khatanga heeft Center Polus invloedrijke contacten tot in het Russische parlement. Arthur Chilingarov, lid van de Doema, heeft poolonderzoek in zijn ‘portefeuille’ en is een machtige figuur binnen dat wereldje. Onder allerlei zakelijke toezeggingen is hij echter de marionet van Center Polus geworden. Verder doen speculaties de ronde dat Center Polus de lucratieve arctische markt wil gebruiken voor geldwitwaspraktijken. Een bedrijf dus waar talloze dingen gebeuren die het daglicht niet kunnen verdragen. Het team van Pole Track kan hier weinig tegen beginnen. “Juridische of diplomatieke stappen zijn zinloos als er tot in de Doema mensen persoonlijk belang bij hebben dat Center Polus vrij spel heeft”, zegt Cornelissen schouderophalend.
Een paar telefoontjes van hogerhand waren voldoende om Cerpolex, het Russisch-Franse bedrijf dat Pole Track logistiek ondersteunde, het werken in het poolgebied onmogelijk te maken. Via het militaire netwerk van Chilingarov kreeg de concurrent het voor elkaar dat de helikopters die de poolexpeditie ondersteunden, geen toegang meer kregen tot de brandstofdepots. Op dat moment zou een reddingsoperatie niet mogelijk zijn geweest als het team in de problemen was gekomen.
Uiteindelijk kon Cerpolex er niet meer op te vertrouwen dat ze wél brandstof en toestemming om op te stijgen zouden krijgen om de mannen van de Noordpool terug naar Rusland te vliegen. “Zonder die garanties moet je een expeditie stopzetten, want dan is het niet meer verantwoord.” Op dat punt is Cornelissen heel nuchter. En zo werd de geplande bevoorradingsvlucht vorige week donderdag een pick-upoperatie om hem en zijn teamleden Petter Nyquist en Doug Stoup van het ijs te halen.
“Volgens mij duurt het nog wel even voordat het helemaal tot me doordringt,” denkt Cornelissen. Veel tijd om erover na te denken, gunt de expeditieleider zich niet, want hij zet alles op alles om de twee overgebleven weerstations alsnog in het poolgebied te plaatsen. Waarschijnlijk gaat hij binnen drie weken met een soort watervliegtuig dat op ijs kan landen, vanuit Canada de pool op. Een extra motivatie zijn de enthousiaste berichten van het Alfred Wegener Instituut in Duitsland over de waardevolle metingen van het eerste weerstation.
Ook de metingen die het team uitvoerde aan de sneeuw- en ijslaag als referentie voor een satelliet van ESA, zijn niet voor niets geweest. Cornelissen: “Op veel plaatsen waar ijsmassa’s tegen elkaar zijn gebotst, komt de sneeuwlaag ín de ijslaag terecht. Dat is belangrijke informatie voor ESA, want het vertekent het beeld dat de satelliet krijgt.”
Naast het uitvoeren van wetenschappelijk onderzoek, wilde het team aandacht vragen voor de gevolgen van klimaatverandering. Voordat Pole Track vertrok, hadden de partners, waaronder WNF, Essent en Ben & Jerry’s, al verklaard dat hun betrokkenheid verder gaat dan de sponsoring van deze tocht. “We wisten heel goed dat je ook met een succesvolle expeditie nooit voldoende aandacht kunt vragen voor dit thema. Deze expeditie krijgt absoluut een vervolg,” besluit Cornelissen stellig.

[foto (bron: Ann Bancroft): Plaatsen van het eerste weerstation vlak voordat de expeditie van het ijs gehaald is]

© Jessie van Loon