Blaasontsteking
Vooral een kwestie van pech

Sandra O. (31) is een van de pechvogels bij wie blaasontsteking keer op keer terugkomt. ‘Vanaf mijn zestiende was het negen jaar lang elke twee, drie maanden raak. Soms zelfs om de paar weken. Toen werd ik zwanger en ben ik er vier jaar vanaf geweest. Anderhalf jaar geleden is de ellende opnieuw begonnen. Ik voel het aankomen door een branderig gevoel bij het plassen. Inmiddels staat er altijd een potje van de apotheek in het keukenkastje klaar om mijn urine in op te vangen. Als ik met m’n potje bij de huisarts komt, weet die al hoe laat het is en krijg ik antibiotica.’

Niet te voorkomen
Bij blaasontsteking (cystitis) is het slijmvlies aan de binnenkant van de blaas ontstoken. De oorzaak is een bacterie die via de plasbuis (urethra) de blaas binnendringt. Wanneer de natuurlijke afweer faalt of het klimaat in de blaas gunstig is voor de groei van bacteriën, kan zich een blaasontsteking ontwikkelen. Dit is bijvoorbeeld het geval als de urine sterk geconcentreerd is – de urine bevat dan meer voedingsstoffen – of als er urine achterblijft in de blaas door blaasverzakking of niet goed uitplassen. Maar vaak is er geen duidelijke oorzaak.
Urologe J. Schaafstra van de pasgeopende vrouwenpoli van het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis in Nijmegen meent dat het vooral een kwestie is van pech. ‘Waarom de ene vrouw keer op keer een blaasontsteking krijgt en de andere nooit of eenmalig, weten we niet. Mensen met een verminderde afweer krijgen sneller een blaasontsteking, maar ja, zulke patiënten zijn voor alle bacteriën en virussen vatbaarder. En na de menopauze zijn de slijmvliezen over het algemeen ook wat gevoeliger, zodat dan de kans op blaasontsteking toeneemt.’
Schaafstra ziet in de kliniek talloze vrouwen zoals Sandra die verder kerngezond zijn, een gezonde leefwijze hebben, alles doen om een blaasontsteking te voorkomen en toch steeds weer een urineweginfectie hebben. ‘In sommige families lijkt blaasontsteking vaker voor te komen dan in andere families, dus misschien spelen genetische factoren een rol, maar dat is nog niet wetenschappelijk bewezen.’

(E.coli) bacterie
Vaak is de E.coli bacterie de boosdoener. Schaafstra: ‘Deze bacterie komt bij vrijwel iedereen voor in de darmflora. Bij vrouwen liggen de uitgang van de darm en de ingang van de plasbuis dichter bij elkaar dan bij mannen. Dat is een van de redenen waarom vrouwen veel vaker last hebben van blaasontsteking. Daar komt bij dat de plasbuis van vrouwen slechts enkele centimeters lang is, terwijl bacteriën bij een man een veel langere weg moeten afleggen ‘tegen de stroom in’ om de blaas te bereiken. Als mannen een blaasontsteking hebben, is er vaak meer aan de hand en is er bijvoorbeeld ook sprake van prostaatklachten. Dan is verder onderzoek noodzakelijk, al is het maar om eventuele onderliggende aandoeningen uit te sluiten.’
Datzelfde geldt voor (jonge) kinderen. Als een pasgeborene een blaasontsteking heeft, kan dit het gevolg zijn van een aangeboren afwijking: problemen met de nieren, een vernauwde plasbuis of reflux, waarbij urine van de blaas terugstroomt naar de nieren. Wanneer er niets gevonden wordt, maar de blaasontsteking wel terug blijft komen, wordt soms een lage onderhoudsdosering antibiotica voorgeschreven om de urine schoon te houden. Ook bij volwassen vrouwen is dit soms een mogelijkheid.

Antibiotica
Antibiotica zijn de aangewezen medicijnen tegen blaasontsteking. Sandra heeft er al heel wat kuurtjes opzitten. Niet altijd is behandeling echter noodzakelijk. Wie een branderig gevoel heeft bij het plassen, kan het een paar dagen aankijken, meent Schaafstra. ‘Door veel te drinken is het vaak mogelijk om de bacteriën letterlijk weg te spoelen. Zijn de klachten na een paar dagen niet verdwenen, dan is het tijd om naar de huisarts te gaan. Een verwaarloosde blaasontsteking kan leiden tot nierbekkenontsteking en dan ben je veel verder van huis.’
De huisarts zal in eerste instantie het meest voor de hand liggende antibioticum voorschrijven. Meestal zijn na zo’n kuur de klachten verdwenen. Soms wordt urine op kweek gezet voor het geval de bacterie niet reageert op de antibiotica. In het laboratorium wordt dan onderzocht voor welk antibioticum de specifieke bacterie wél gevoelig is.
Veel vrouwen hebben baat bij cranberrysap of -tabletten. Er zijn aanwijzingen dat de zogeheten tanines in cranberry’s de hechting van E.coli aan de blaaswand verhinderen, waardoor minder snel een ontsteking kan ontstaan.

Soms is er meer aan de hand
Een steeds terugkerende blaasontsteking kan het symptoom zijn van iets anders, bijvoorbeeld een steentje in de blaas of een poliep. Daarom is verwijzing naar een uroloog dan belangrijk zodat die verder onderzoek kan doen. Meestal komt uit dat onderzoek niets bijzonders naar voren. In een enkel geval brengt onderzoek een steentje aan het licht en in nog zeldzamere gevallen wordt een kwaadaardig gezwel ontdekt. Jaarlijks wordt bij zo’n 800 vrouwen blaaskanker vastgesteld. Het merendeel van deze patiënten is ouder dan 60 jaar. Bij mannen komt blaaskanker vier keer zo vaak voor.

Impact op dagelijks leven
Iedereen die wel eens een blaasontsteking heeft gehad, weet hoe vervelend het is. Als zo’n ontsteking keer op keer terugkomt, kan dat een behoorlijke impact op het dagelijkse leven hebben. Sandra winkelt graag, doet twee keer per week aan fitness, maar is regelmatig door een blaasontsteking een paar dagen uit de roulatie. ‘Thuis doe ik het hoogstnoodzakelijke en daar heb je het mee gehad. Ik voel me dan zo beroerd. De buikpijn trekt door naar mijn onderrug en ik ren om de haverklap naar de wc. Het voelt alsof je in brand staat en na een paar dagen doet zelfs gewoon zitten zeer. Ik werk normaal gesproken drie uurtjes per dag vanuit huis voor een callcenter, maar ook dat is dan niet te doen. Als de ontsteking voorbij is, haal ik opgelucht adem, maar tegelijk vraag ik me af hoelang het wegblijft.’

© Jessie van Loon, december 2004