Tijdverlies is hersenverlies

In Nederland worden elke dag honderd mensen getroffen door een beroerte. Dat zijn 36.000 beroertes per jaar! Met de campagne ‘Herken een beroerte, bel direct’ wil de Nederlandse Hartstichting meer bekendheid geven aan de tekenen die wijzen op een beroerte. Snel handelen is van het grootste belang, want tijdverlies is hersenverlies.

Jessie van Loon

Een beroerte of CVA (cerebro vasculair accident) is een acute verstoring van de bloedvoorziening van de hersenen. Het gevolg is zuurstoftekort, waardoor delen van de hersenen kunnen afsterven.
“Bij tachtig procent van de patiënten gaat het om een herseninfarct: een bloedpropje belemmert de bloedstroom in een hersenvat. Bij de rest van de patiënten barst een bloedvat open en ontstaat een hersenbloeding”, vertelt neuroloog Cees Franke, verbonden aan de Hartstichting. “De symptomen en gevolgen zijn vooral afhankelijk van de plaats in de hersenen waar een beroerte plaatsvindt”

Een beroerte herkennen
Verlammingsverschijnselen in het gezicht of een arm en spraakstoornissen zijn de belangrijkste tekenen die wijzen op een beroerte. De Hartstichting heeft de volgende richtlijnen opgesteld:
1. Mond: vraag de persoon om te lachen of de tanden te laten zien. Let op of de mond scheef staat en een mondhoek naar beneden hangt.
2. Arm: vraag de persoon om beide armen tegelijk naar voren te strekken met de handpalmen naar boven. Let op of een arm wegzakt of rondzwalkt.
3. Spraak: vraag of er veranderingen zijn in het spreken (onduidelijk praten of niet op woorden kunnen komen).
4. Neem contact op met de huisarts of bel 112. Let op de tijd: voor de behandeling is het van belang te weten hoe laat de klachten zijn begonnen.
NB: Laat iemand geen water drinken in verband met slikproblemen

Stroke-unit
In het ziekenhuis moet een scan uitwijzen of het om een bloeding of een infarct gaat. Daarna wordt de patiënt naar een zogeheten stroke-unit gebracht (‘stroke’ is Engels voor ‘beroerte’). Daar wordt – indien van toepassing – onmiddellijk met trombolyse gestart, een behandeling waarbij de patiënt via een infuus stolseloplossende middelen toegediend krijgt.
Franke: “Als de bloedsomloop in de hersenen zich herstelt omdat het stolsel is verdwenen, is soms een deel van het afstervende hersenweefsel in meer of mindere mate te redden. Bij patiënten met een bloeding is trombolyse niet mogelijk, want daarmee vererger je de bloeding. Vandaar eerst die scan.”
De behandeling met trombolyse bij een beroerte is een relatief nieuwe ontwikkeling en wordt sinds ongeveer vijf jaar op grote schaal in Nederland toegepast. Sindsdien is de sterfte licht gedaald en het aantal patiënten dat door snelle behandeling na revalidatie weer helemaal opknapt, gestegen. Toch krijgt een kwart van de CVA-patiënten binnen vijf jaar opnieuw een beroerte en overlijdt een op de drie patiënten binnen een jaar. Daarmee is beroerte de derde doodsoorzaak in Nederland en de belangrijkste oorzaak van invaliditeit.

Drie uur
“Als je te laat start met trombolyse, is het hersenweefsel achter het stolsel al zo lang van zuurstof verstoken dat je het als verloren moet beschouwen. De grens ligt ongeveer bij drie uur. Denk daarom nooit ‘eerst maar even afwachten of de symptomen vanzelf wegtrekken’: handel direct en bel huisarts of 112”, benadrukt Franke, “óók als de symptomen relatief mild lijken.”
Soms trekken de symptomen weg binnen 24 uur en dan spreken we van een TIA, een voorbijgaande beroerte die laat zien dat de bloedvoorziening in de hersenen niet optimaal is. Een beroerte ligt dan op de loer en daarom is onderzoek en behandeling noodzakelijk om dat te voorkomen.

Gevolgen
In de meeste gevallen treedt in de eerste weken en maanden na een beroerte verbetering op. Soms herstelt een patiënt volledig, maar meestal laat een beroerte duidelijke sporen na, ook al zijn die voor de buitenwereld niet altijd zichtbaar. Zo houdt een kwart van de CVA-patiënten taalproblemen (afasie) en soms is het geheugen aangetast of het karakter veranderd.
Driekwart van de patiënten heeft last van dergelijke onzichtbare gevolgen. Volgens Franke zijn die, zowel voor patiënten als familieleden, vaak moeilijker te accepteren dan zichtbare problemen als een verlamde arm, moeilijk lopen of een verlamming in het gezicht.

Risicofactoren
Leeftijd is de belangrijkste risicofactor voor een beroerte. De tweede grote risicofactor is hoge bloeddruk. Ook een ongezonde leefstijl – roken, overgewicht, te weinig bewegen, ongezond eten – en diabetes spelen een rol.
“Deze risicofactoren gelden voor alle hart- en vaatziekten, waartoe ook een beroerte behoort; het is immers een probleem van de bloedvaten in de hersenen. Een gezonde leefstijl is van groot belang, maar dat betekent helaas niet dat je een beroerte altijd kunt voorkomen.”

Meer informatie
Meer weten over een beroerte? De Nederlandse CVA-vereniging Samen Verder, tel. (030) 659 46 50, www.cva-vereniging.nl. Informatie over de campagne ‘Herken een beroerte, bel direct’ vindt u op www.hartstichting.nl/fast.

© Jessie van Loon, juni 2006